Dr.Öğr. Üyesi Ceren Saran Doğan: Algoritmalar güçlüyü daha güçlü kılar, güçsüzü de öne çıkarır ama güçsüzlüğü devam ettirir. Mevcut güçlü ilişkilerini yönetmeye çalışır.

Dr. Öğr. Üyesi Ceren Saran Doğan ile birlikte algoritmaların medya üzerindeki derin etkisini ele aldık. Röportajımızda , algoritmaların medya içeriğinin üretimi, dağıtımı ve tüketimi süreçlerinde nasıl rol oynadığını ve bu rollerin toplumsal çeşitlilik, dezenformasyon ve bilgiye erişim açısından ne gibi sonuçlar doğurduğunu konuştuk.

Algoritmaların medya ile ilişkisini nasıl değerlendiriyorsunuz? Bu ilişkinin temeli nedir ve algoritmalar medya da nasıl işler?

Aslında buna doğrudan a-b-c şeklinde net bir cevap veremem, ama şöyle diyebiliriz: Dijital medya, yani dijital iletişim teknolojileri medya içeriği ile buluştuğu andan itibaren bu, 90’lı yılların ortalarından itibaren diyebiliriz Türkiye özelinde konuşursak. Orada doğrudan okuyucunun, izleyicinin, kişinin araçla buluşması dışında arama motorlarının ortaya çıkışına benzer yıllara denk geliyor. Bir arama motoruna ya da dijital platform üzerinden bir arama yapılarak aslında doğrudan aracı kuruluşa, yani haber sitesine, gazeteye, televizyona, radyoya ihtiyaç duymaksızın bir yerlerde yayınlanan haberlere erişim imkânları doğdu. Dolayısıyla burada algoritmalar devreye girmeye başladı. Çünkü 90’lar Türkiye’de 1995 medyasının dijitalleşmeye başlaması, internetin ticari sivil kullanımının başladığı yıl. İlk olarak haber siteleri, gazeteler ve dergilerin mevcut konvansiyonel geleneksel medyada üretilen içeriklerin internete taşınmasıyla şekillendi. Gazetede hangi haberler yayınlandıysa o haberler internete koyuluyordu. Hürriyet’i satın alan ve Hürriyet’in haberlerini okuyan insanlar Hürriyet.com’a girerek oradaki haberleri okuyorlardı ama bunu basın değil de dijital üzerinden yapıyorlardı, ama bu haberler aynı zamanda arama motorlarında da yayınlanmaya başladı. O yüzden arama yapmak veya okuyucunun içerikle buluşması ya da içeriğin okuyucuyla buluşması gibi başka sorular ve başka düşünceler üzerine düşünülecek durumlar ve ihtiyaçlar ortaya çıktı. Buralarda algoritmalar çok önemli. Bir haberi okuma amacıyla siteye gittiğimizde o haberin sıralama algoritması ve bir arama algoritması gibi düşünmemiz gereken başka algoritma grupları da var.

Arama motorlarında ön plana çıkmak, içeriklerini dijital platformların içindeki algoritmaların uygun bir şekilde üretip izleyicinin, okuyucunun karşısına çıkarmak gibi başka niyetlerin içine girdiler artık medya profesyonelleri. Aramaların belki fonksiyonlarına göre gruplandırmak, tartışmak olabilir. Sıralama, listeleme diyebileceğimiz gruplar var. Bir de arama diyebileceğimiz bir grubun varlığından bahsedebiliriz haber özelinde. Algoritmalar içeriği kurgulayarak, içeriğin görünürlüğünü kurgulayarak ve performansı şekillendirerek okuyucu ile izleyici ile buluşturan, izleyiciyi içerikte buluşturan aktörler olarak karşımıza çıkmaktadır.

Algoritmaların medya endüstrisindeki geleneksel yapıları nasıl değiştirdiğini düşünüyorsunuz? Özellikle, algoritmaların medya içeriğinin üretimi, dağıtımı ve tüketimi süreçlerinde nasıl bir etki yarattığını ve bu süreçlerin nasıl evrildiğini değerlendirir misiniz?

Algoritmalarla aslında haber tüketimi ile ilgili şöyle bir ilişkisi var. Kullanıcı telefonunun bildirimlerini açarak, bilgisayarındaki bildirimleri açarak karşısına çıkarılan algoritmik olarak ona dikkatine sunulması için kurgulanan haber içeriklerini tüketiyor mu, tüketmiyor mu, bunların karşısında haberden kaçma davranışı doğuyor mu, doğmuyor mu bu önemli. Algoritmaların medya tüketimi üzerindeki etkisi oldukça çeşitli ve karmaşık bir konudur. Bir yandan algoritmalar, kullanıcıların ilgi ve tercihlerine göre içerikleri kişiselleştirerek daha özgün deneyimler sunabilir. Algoritmaların belirli türde içerikleri öne çıkarma eğilimi, stereotipleri pekiştirebilir ve toplumsal önyargıları derinleştirebilir. Bu, bilgiye erişim açısından bir tür yanlılık oluşturabilir. Ayrıca, algoritmaların hangi haberlerin görünür olacağına ve hangilerinin göz ardı edileceğine karar vermesi, medyanın çeşitliliği ve tarafsızlığı açısından önemli bir sorunu ortaya koyar. Türkiye’de ve dünyada yapılan araştırmalar, algoritmaların medya tüketimi üzerindeki etkisini ortaya koymaktadır. Özellikle mobil haber okuma pratiklerini sorgulayan çalışmalar, kullanıcıların bilgiye nasıl eriştiğini ve haber tüketim alışkanlıklarını analiz etmektedir. Algoritmalar, kullanıcıların dikkatine sunulan haber içeriklerini belirlerken, bu içeriklerin kullanıcılar üzerindeki etkilerini de şekillendirmektedir. Bu da, kullanıcıların haberden kaçma davranışlarını ve haber güvenliği konusundaki algılarını etkileyebilir.

Algoritmaların medya tüketimi üzerindeki toplumsal çeşitlilik açısından etkisini nasıl değerlendiriyorsunuz?

Algoritmalarla aslında haber tüketimi ile ilgili şöyle bir ilişkisi var. Kullanıcı telefonunun bildirimlerini açarak, bilgisayarındaki bildirimleri açarak karşısına çıkarılan algoritmik olarak ona dikkatine sunulması için kurgulanan haber içeriklerini tüketiyor mu, tüketmiyor mu, bunların karşısında haberden kaçma davranışı doğuyor mu, doğmuyor mu bu önemli. Algoritmaların medya tüketimi üzerindeki etkisi oldukça çeşitli ve karmaşık bir konudur. Bir yandan algoritmalar, kullanıcıların ilgi ve tercihlerine göre içerikleri kişiselleştirerek daha özgün deneyimler sunabilir. Algoritmaların belirli türde içerikleri öne çıkarma eğilimi, stereotipleri pekiştirebilir ve toplumsal önyargıları derinleştirebilir. Bu, bilgiye erişim açısından bir tür yanlılık oluşturabilir. Ayrıca, algoritmaların hangi haberlerin görünür olacağına ve hangilerinin göz ardı edileceğine karar vermesi, medyanın çeşitliliği ve tarafsızlığı açısından önemli bir sorunu ortaya koyar. Türkiye’de ve dünyada yapılan araştırmalar, algoritmaların medya tüketimi üzerindeki etkisini ortaya koymaktadır. Özellikle mobil haber okuma pratiklerini sorgulayan çalışmalar, kullanıcıların bilgiye nasıl eriştiğini ve haber tüketim alışkanlıklarını analiz etmektedir. Algoritmalar, kullanıcıların dikkatine sunulan haber içeriklerini belirlerken, bu içeriklerin kullanıcılar üzerindeki etkilerini de şekillendirmektedir. Bu da, kullanıcıların haberden kaçma davranışlarını ve haber güvenliği konusundaki algılarını etkileyebilir.

Dezenformasyonun yayılmasında algoritmaların rolü nedir? Bu sorunu çözmek için hangi stratejiler geliştirilmelidir? Özellikle algoritmaların yanıltıcı veya manipülatif içerikleri nasıl tanımlayabileceğimizi ve engelleyebileceğimizi düşünüyorsunuz?

Algoritmaların dezenformasyonun yayılmasındaki rolü oldukça kritiktir. Sosyal medya platformlarında ve diğer dijital medya araçlarında, algoritmalar, kullanıcıların ilgisini çekebilecek içerikleri öne çıkarma eğilimindedir. Bu durum, yanıltıcı veya manipülatif içeriklerin daha geniş kitlelere ulaşmasına ve hızla yayılmasına neden olabilir. Dezenformasyonun yayılması, özellikle algoritmaların doğrulanmamış veya yanıltıcı bilgileri önceliklendirdiği durumlarda daha da artabilir. Dezenformasyonu önlemek için algoritmaların kullanımı, doğrulanmış kaynaklardan gelen içeriklere öncelik vermek veya yanıltıcı içerikleri tespit etmek için geliştirilebilir. Platformlar, içerikleri doğrulamak için otomatik ve insan doğrulaması kombinasyonunu içeren yöntemler geliştirmelidir. Ayrıca, kullanıcıları yanıltıcı içerikler konusunda bilinçlendirmek ve eğitmek, dezenformasyonun etkisini azaltmada önemli bir rol oynar. Algoritmalar, doğru ve güvenilir bilgilerin yayılmasına katkıda bulunabilir ancak bu, doğru politikalar ve etik kurallar çerçevesinde yapılmalıdır.

Algoritmaların, kullanıcıların tercihlerine ve geçmiş davranışlarına dayalı olarak içerikleri kişiselleştirmesi, bazı olumsuz sonuçlara neden olabilir. Bu durum, "filtre balonu" ve "yankı odaları " gibi olguların beslenmesine yol açabilir. Sizin bu konudaki düşünceleriniz nelerdir?

Algoritmaların içerikleri kişiselleştirmesi, filtre balonu ve yankı odaları gibi olguların oluşmasına neden olabilir. Filtre balonu, bir kişinin dijital ortamda sadece kendi görüşlerini doğrulayan veya güçlendiren içeriklerle karşılaşması durumudur. Bu, kişinin farklı bakış açılarına erişimini kısıtlar ve bilgi edinme sürecini daraltır. Yankı odaları ise bir kişinin çevrimiçi ortamda sadece kendi görüşlerini paylaşan veya benzer düşünen insanlarla etkileşime girmesi durumudur. Bu da kişinin görüşlerinin pekişmesine ve farklı görüşlere kapalı hale gelmesine yol açar. Algoritmalar, güçlü içerikleri daha da güçlendirebilir ve zayıf içerikleri öne çıkararak onların güçsüzlüğünü sürdürebilir. Bu durum, mevcut güçlü ilişkilerin yönetilmesine ve dijital medya ortamındaki dengenin bozulmasına yol açabilir. Algoritmaların filtre balonları ve yankı odaları yaratma potansiyeli, toplumsal kutuplaşmayı artırabilir ve demokratik tartışmayı sınırlayabilir. Bu nedenle, algoritmaların nasıl çalıştığı ve hangi kriterlere göre içerik önerdiği konusunda şeffaf olunması önemlidir.

Algoritmaların medya üzerindeki etkisiyle ilgili olarak, kullanıcıların bilgiye erişimindeki kolaylık ve hızın yanı sıra, bilgiyi sorgulama ve eleştirel düşünme becerilerinin gelişimini nasıl etkilediğini düşünüyorsunuz? Bu durum, bilgiye erişimdeki kolaylık ile bilgi kalitesi ve doğruluğu arasındaki dengeyi nasıl etkiler?

Algoritmalar, bilgiye erişimi kolaylaştırırken, eleştirel düşünme becerilerinin gelişimini etkileyebilir. Google gibi arama motorları, kullanıcıların bilgiye hızlı ve kolay bir şekilde erişmesini sağlar. Ancak, bu kolaylık, kullanıcıların bilgi kalitesi ve doğruluğu konusundaki sorgulama alışkanlıklarını zayıflatabilir. Bilgiye erişim kolaylığı, bilgi kalitesi ve doğruluğu arasındaki dengeyi etkiler. Kullanıcıların doğru ve güvenilir kaynaklardan bilgi edinmeleri, algoritmaların doğruluk ve kaliteyi önceliklendirmesiyle mümkündür. Doğrulama platformları ve teyit mekanizmaları, dezenformasyonun önlenmesinde önemli bir rol oynar. Medya okuryazarlığının geliştirilmesi ve kullanıcıların eleştirel düşünme becerilerinin artırılması, bilgiye erişimde kalite ve doğruluğun sağlanması için gereklidir. Algoritmalar, bilgiye erişimi kolaylaştırırken, kullanıcıların eleştirel düşünme becerilerini geliştirmeleri için de destekleyici bir rol oynayabilir.

Sonuç olarak, algoritmaların medya üzerindeki etkisi, medya tüketimi ve dezenformasyon yayılımı konularında önemli bir rol oynamaktadır. Algoritmaların bilinçli ve dengeli bir şekilde kullanılması, medya içeriklerinin kalitesini artırabilir ve toplumsal çeşitliliği teşvik edebilir.